Mỹ áp thuế kép lên thép “lẩn tránh thuế” từ Việt Nam

Đầu tháng 7/2019, Mỹ sẽ đánh thuế 456,23% đối với  sản phẩm thép chống gỉ và thép cán nguội nhập khẩu từ Việt Nam có nguyên liệu sử dụng được nhập khẩu từ Hàn Quốc, Đài Loan. Đây được xem là mức thuế chống lẩn tránh thuế cao nhất từ trước đến nay Mỹ dành cho sản phẩm thép nhập khẩu từ Việt Nam trong 4 năm gần đây. Không chỉ dừng lại ở đó, Bộ Thương mại Hoa Kỳ quyết định áp thuế "kép" chống bán phá giá lẫn chống trợ cấp khi có bằng chứng về việc lẩn tránh thuế trên.

Ngành thép bị kiện tụng nhiều nhất

Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC)  cho biết mức thuế nói trên sẽ được áp dụng lên các sản phẩm nhập khẩu tương tự trong tương lai, thậm chí với cả các đơn hàng nhập khẩu chưa giao hết, được ký từ ngày 2/8/2018.    

Trước đó, việc điều tra chống lẩn tránh thuế các sản phẩm thép chống ăn mòn và thép cán nguội nhập khẩu từ Việt Nam đã được khởi xướng từ cuối tháng 7-2018, theo yêu cầu của các doanh nghiệp kinh doanh thép Mỹ, bao gồm California Steel Industries, AK Steel, ArcelorMittal, Nucor, Hiệp hội Thép Mỹ và Steel Dynamics.

Nguyên đơn cáo buộc Việt Nam sử dụng thép nhập khẩu từ Hàn Quốc và Đài Loan để làm nguyên liệu sản xuất chính, sau khi chính quyền Mỹ đã áp thuế lên các sản phẩm thép chống gỉ và thép cán nguội từ Hàn Quốc và Đài Loan, khiến lượng sản phẩm nhập khẩu từ Việt Nam sang Mỹ tăng đột biến, lần lượt 331,9% và 916,4% so với các năm trước đó.

Trong khi đó, báo cáo cạnh tranh năm 2018 của Bộ Công thương ghi nhận, trong giai đoạn từ 2007 - 2016, ngành thép Việt Nam đã đối mặt với 29 vụ kiện phòng vệ thương mại từ các nước. 

Chiếm nhiều nhất là kiện chống bán phá giá, tiếp theo là kiện chống trợ cấp và hình thức tự vệ từ  nhiều quốc gia khác nhau trong và ngoài khu vực.

Tính đến cuối năm 2017, ngành sản xuất thép của Việt Nam đã trải qua gần 30 vụ kiện phòng vệ thương mại, chiếm khoảng 25% tổng số vụ kiện trong năm, đưa ngành thép trở thành ngành bị kiện tụng nhiều nhất hiện nay.

Không riêng gì Mỹ, EU cũng đã từng áp dụng các biện pháp này đối với Việt Nam vào năm 2016. Nghi vấn của họ hoàn toàn có cơ sở khi ông Nguyễn Văn Sưa - nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội thép Việt Nam nói: “vào năm 2016, EU từng cử phái đoàn sang điều tra các doanh nghiệp sản xuất thép đã xuất khẩu với số lượng lớn sang thị trường này, sau khi EU áp thuế chống bán phá giá lẫn trợ cấp đối với nhiều chủng loại sản phẩm thép có nguồn gốc từ Trung Quốc.Tham gia với đoàn điều tra, tôi đã được nghe phái đoàn EU cảnh báo một vài doanh nghiệp chưa đầy một tuần nhập cả hàng chục ngàn tấn thép rồi nhanh chóng xuất đi ngay. Họ đặt nghi vấn làm sao trong một thời gian ngắn mà các doanh nghiệp có thể gia công hay sản xuất một lượng nguyên liệu khổng lồ nhập khẩu như thế".

Mới đây, DOC khẳng định có bằng chứng cho việc lẩn tránh thuế từ 2 sản phẩm trên. Với kết luận này, Hải quan Hoa Kỳ sẽ thu tiền đặt cọc đối với 2 sản phẩm nói trên của Việt Nam. Theo đó, không chỉ có thuế chống bán phá giá mà kèm theo cả thuế chống trợ cấp mà Hoa Kỳ đang áp dụng với Trung Quốc, Hàn Quốc hoặc Đài Loan - vốn đã bị Mỹ áp thuế từ năm 2016. Cụ thể, đối với sản phẩm tôn mạ, mức thuế chống bán phá mà Mỹ dành cho Trung Quốc là 199,43%, thuế chống trợ cấp là 39,05%. Với sản phẩm thép cán nguội, mức thuế chống bán phá mà Trung Quốc đang chịu khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ là 199,76%, trong khi thuế chống trợ cấp lên đến 256,44%.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ không mất tiền cọc nếu như cứng minh được nguồn gốc xuất sứ rõ ràng của sản phẩm không đến từ các quốc gia trên.

Cơ hội của các doanh nghiệp

Trước biện pháp “mạnh tay” của Hoa Kỳ, Bộ Công thương Việt Nam khuyến cáo các doanh nghiệp nên chủ động nguồn nguyên liệu. Trong khi đại đa số các doanh nghiệp ngành thép giữ im lặng trước việc DOC áp dụng thuế lên 2 sản phẩm thép trên thì các “ông lớn” trong ngành thép đã lên tiếng.

Việc DOC áp dụng mức thuế“kép” khi ngăn chặn trốn thuế là cơ hội cho các doanh nghiệp thép sử dụng nguyên liệu trong nước. Trước mức thuế cao ngất ngưởng được áp dụng, Mỹ đã thu về hơn 1,4 tỷ USD tiền thuế thép. Tuy nhiên, đối với một số doanh nghiệp Việt thì đây lại là cơ hội.

Ông Vũ Văn Thanh - Phó tổng giám đốc Tập đoàn Hoa Sen - đơn vị đang chiếm gần 37% tổng sản lượng xuất khẩu tôn mạ toàn ngành năm 2018, cho biết: "Quyết định này không làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của Tập đoàn Hoa Sen. Thực tế là trong các năm qua, chúng tôi đã không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, làm việc nghiêm túc, chuyên nghiệp để đáp ứng tất cả các yêu cầu của DOC và liên tục xuất khẩu các đơn hàng lớn vào Mỹ. Chúng tôi chủ động sử dụng nguồn nguyên liệu Việt Nam hoặc các nguyên liệu có nguồn gốc xuất xứ không phải từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan để sản xuất các đơn hàng xuất khẩu đi Mỹ.”

Không chỉ có vậy, Hoa Sen cũng chủ động hợp tác tốt với DOC trong quá trình điều tra, thẩm tra trực tiếp tại Tâp đoàn, cung cấp tài liệu chứng minh nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất đến sản phẩm đầu ra theo yêu cầu của DOC một cách minh bạch.

Ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty Ống thép Hòa Phát cho biết, quyết định áp thuế của Mỹ không ảnh hưởng tới việc sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp. Bởi việc áp thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp đối với thép cán nguội và thép không gỉ là những mặt hàng mà từ trước đến nay doanh nghiệp chưa xuất khẩu.

Hơn nữa theo đại diện Tập đoàn Hòa Phát, về mặt tổng thể, tập đoàn này không xuất khẩu quá nhiều sản phẩm thép cũng như không áp dụng chính sách "bỏ trứng vào một giỏ" nên tỷ lệ xuất khẩu của Hòa Phát là không lớn và những mặt hàng do DOC đưa ra không nằm trong danh mục xuất khẩu mục của Hòa Phát.

“Ngành thép vẫn là cốt lõi của Tập đoàn, với dự án Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất, Tập đoàn tiến tới chủ động hơn nguồn nguyên liệu sản xuất. Doanh nghiệp tiến tới sẽ làm thép cuộn cán nóng và đây là sản phẩm của doanh nghiệp của Việt Nam đầu tiên sản xuất được”, ông Tuấn thông tin.

Về nguồn nguyên liệu trong nước, các doanh nghiệp Việt có thể “nghiên cứu” sử dụng  khi nguồn thép cán nóng đã được Formosa Hà Tĩnh sản xuất để làm thép cán nguội và thép chống gỉ (thép mạ, thép phủ màu). Năm 2018, Formosa đã sản xuất 3,4 triệu tấn thép cán nóng và năm 2019 dự kiến sản xuất 4,5 triệu tấn.

Trung Kiên