Hà Tĩnh: Chậm đền bù thiệt hại sự cố môi trường biển doanh nghiệp chết lần thứ 2

Gói đền bù, hỗ trợ sự cố môi trường biển đã thực sự góp phần chia sẻ, động viên kịp thời để các doanh nghiệp bị thiệt hại tổ chức lại sản xuất, khắc phục khó khăn. Tuy nhiên, việc chậm đền bù dự án nuôi cá mú ở HTX Viết Hải (Cẩm Xuyên – Hà Tĩnh) đang khiến doanh nghiệp này điêu đứng, chết lần thứ hai.

Niềm vui lớn chẳng tày gang!

HTX Viết Hải (Cẩm Nhượng - Cẩm Xuyên – Hà Tĩnh) là một trong 3 đơn bị đầu tiên của tỉnh Hà Tĩnh được chọn đầu tư xây dựng hệ thống ao nuôi cá mú bằng lồng trên ao đất cát lót bạt theo mô-đun thiết kế định hình với diện tích 4ha. Đây là mô hình Thanh niên lập nghiệp của huyện Cẩm Xuyên.

Sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý từ chấp thuận đầu tư đến phê duyệt quy hoạch tổng thể, đơn vị này bắt tay vào thực hiện dự án với tất cả sự quyết tâm làm thay đổi diện mạo của một vùng đất cát, nắng gió ven biển Cẩm Xuyên, kỳ vọng đem lại sự giàu có cho quê hương đất nước.

Công đoạn chuẩn bị, xây dựng cơ sở vật chất, ao nuôi cũng như ký tá các hợp đồng với Công ty TNHH phát triển Fineton (Hồng Công, Trung Quốc) – đối tác chuyển giao công nghệ, cung cấp con giống, thức ăn và bao tiêu sản phẩm được khẩn trương hoàn tất.

Ngày 20/4/2015, HTX Viết Hải tiến hành thả lứa cá Mú đầu tiên với 10.000 con, trước sự chứng kiến của đại diện Bộ NN&PTNT, các vị lãnh đạo các cấp chính quyền, đoàn thể. Từng chú cá giống khỏe mạnh vượt qua chặng đường 8.000 km để hôm nay bơi tung tăng trong các lồng nuôi thẳng tắp. Niềm vui vỡ òa hiện rõ trên từng gương mặt của lãnh đạo các cấp, thành viên HTX. Từng ánh mắt mệt mỏi thức trắng bao đêm để hoàn thành các hạng mục như ánh lên niềm tin, hy vọng về ngày thu hoạch thành quả... Tiếp theo đợt giống đầu tiên là 4 đợt giống được đối tác bàn giao cho HTX Việt Hải thả với tổng số 81.500 con, đảm bảo công suất hoạt động của một modun nuôi thí điểm.

Nhờ sự năng động, dày công học hỏi, tuân thủ các bước kỹ thuật nuôi của Ban quan trị HTX, sự nỗ lực không mệt mỏi của mỗi xã viên, lứa cá mú đầu tiên của HTX phát triển rất tốt. Nhìn những đoàn cá tung tăng, khỏe mạnh, chao lượn nhận thức ăn, lớn lên hàng ngày, ai nấy đều kỳ vọng một mùa bội thu đang hiện hữu. Niềm hân hoan này còn lan tỏa đến cả các đồng chí lãnh đạo Trung ương, tỉnh, huyện. Và rất nhiều đoàn các tỉnh trong cả nước tham quan học tập mô hình sáng tạo ứng dụng khoa học công nghệ. Tất cả cùng vui niềm vui chung với những ông chủ nuôi cá mú chỉ mới ở độ tuổi 25, 30 dám nghĩ, dám làm.

Sau 8 tháng gian nan vất vả, cùng ăn, cùng ngủ với các chuyên gia, các lồng cá nơi đây bước đầu đã cho kết quả rất tốt. Tỷ lệ sống cao trên 85%, tốc độ sinh trưởng đạt trọng lượng trên 1kg. Đến cuối năm 2015 sản lượng ước tính đạt 60 tấn, đủ điều kiện xuất bán.

Thế nhưng, niềm vui lớn chẳng tày gang, ngày những chú cá mú đủ lớn, cũng là lúc Công ty TNHH phát triển Fineton bội tín, phá vỡ hợp đồng, không thực hiện cam kết bao tiêu sản phẩm. Hàng chục tấn cá mú đến ngày xuất bán không có lối thoát, buộc những ông chủ ở đây phải chạy đôn, chạy đáo tháo gỡ đầu ra. HTX Việt Hải đành ký kết với đối tác trong nước xuất bán phục vụ nhu cầu cho các địa phương có khu du lịch biển.

Họa vô đơn chí, như một định mệnh, khi chưa tháo gỡ hết những khó khăn về đầu ra sản phẩm thì sự cố môi trường biển ập đến, từng phút, từng giờ xóa sạch những kỳ vọng của bà con. “Cá nuôi đã đủ ngày, đủ tháng, đủ cân nặng, đảm bảo tiêu chuẩn, nhưng sau khi công bố sự cố môi trường (2016) chẳng biết cá có nhiểm độc hay không, nhưng không ai còn dám mua nữa. Gần 50 ngàn con cá mú với trọng lượng hàng chục tấn lần lượt bỏ chủ mà đi, gây thiệt hại cho HTX hàng chục tỷ đồng. Đau xót quá các anh ạ”- ông Nguyễn Trọng Hải – Chủ cơ sở nuôi cá mú tại xã Cẩm Dương sụt sùi cho chúng tôi biết.

“Phao cứu sinh” chỉ nằm trên giấy!

Trong khi đang bàng hoàng, trắng tay không lối thoát trước sự mất mát quá lớn, “phao cứu sinh” là gói cứu trợ, đền bù sự cố môi trường như ngọn đèn thắp sáng lại niềm tin và nghị lực giúp những ông chủ trẻ nơi đây vươn dậy. Được sự quan tâm của ngành chức năng và chính quyền các cấp, các thủ tục xác lập làm cơ sở đền bù thiệt hại do sự cố môi trường gây ra cho HTX bước đầu được tiến hành một cách khá nhanh chóng, thuận lợi.

Dựa trên cơ sở báo cáo, hồ sơ, kết hợp với quá trình soát xét, giám sát của các đoàn công tác huyện Cẩm Xuyên, chỉ trong vòng chưa đầy 1 tuần (23/8 đến 29/8/2017) các cơ quan chức năng, phòng ban và UBND huyện Cẩm xuyên đã ban hành 7 văn bản, trong đó có một Quyết định của Chủ tịch UBND huyện.

Xuyên suốt trong tất cả các văn bản, từ Báo cáo thẩm định đề nghị phê duyệt giá trị thiệt hại do sự cố môi trường biển đến Tờ trình đề nghị phê duyệt giá trị thiệt hại, Báo cáo kết quả giám sát hồ sơ, Báo cáo áp giá đền bù, Báo cáo thẩm tra… đối với chủ cơ sở nuôi cá mú xã Cẩm Dương do các tổ công tác và Hội đồng đánh giá thẩm định thiệt hại do sự cố môi trường biển huyện Cẩm Xuyên ký đều thống nhất về mức độ, số lượng và giá trị thiệt hại, mức đền bù đúng theo tinh thần Quy định 1080/2016/QĐ-CP.

Do là đơn vị thực hiện nuôi thí điểm, lại hợp tác với đối tác nước ngoài nên gần như hồ sơ pháp lý, hồ sơ nhập khẩu, biên bản thả giống, nhật ký ao nuôi khá đầy đủ, cộng với các biên bản xác nhận hiện tượng cá chết, xác nhận của chính quyền địa phương cấp xã, cộng đồng dân cư với hàng chục cuộc họp các bên, tất cả đều xác nhận thiệt hại và đề nghị bồi thường cho HTX Việt Hải.

Trên cơ sở đó, ngày 29/8/2017 Chủ tịch UBND huyện Cẩm Xuyên Phạm Đăng Nhật ban hành Quyết định số 3363/QĐ – UBND về việc phê duyệt giá trị bồi thường thiệt hại do ảnh hưởng bởi sự cố môi trường biển (đợt 22) trên địa bàn xã Cẩm Dương với số tiền 3.873.458.680 đồng.

Tại Điều 3 Quết định này nêu rõ: “Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Chánh văn phòng HĐND – UBND huyện; Chủ tịch Hội đồng chi trả bồi thường thiệt hại huyện; trưởng các phòng: Tài chính kế toán, NN&PTNT, Kinh tế - hạ tầng, Văn hóa – Thông tin, Lao động TBXH; Kho bạc Nhà nước huyện; Chủ tịch UBND xã Cẩm Dương; thủ trưởng các cơ quan có liên quan và các đối tượng có tên tại điều 1 chịu trách nhiệm thi hành quyết định này”.

Văn bản pháp quy là vậy, nhưng đến nay, sau gần 4 năm kể từ ngày Quyết định 3363 có hiệu lực, HTX Việt Hải vẫn không nhận được một đồng nào trong số tiền đền bù kể trên, làm cho HTX chết lần thứ 2! “Trên cơ sở khiếu nại của HTX, thời gian qua, Văn phòng Chính phủ, HĐND tỉnh đã có công văn chỉ đạo UBND tỉnh Hà Tĩnh soát xét làm rõ trả lời cho doanh nghiệp nhưng những gì HTX nhận được chỉ là những văn bản không rõ ràng, không thời hạn, hoặc yêu cầu cung cấp những hồ sơ không đúng với yêu cầu tại Quyết định 1080/QĐ-TTg”, ông Hải nói.

Quyết định đền bù chỉ mang tính tham khảo!

Để làm rõ nội tình, tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến tình trạng này được biết, theo quy định, việc tổ chức soát xét, lập phương án, ban hành quyết định đền bù sự cố môi trường biển đều thuộc thẩm quyền cấp huyện. Đó cũng là cơ sở pháp lý để Quyết định 3363/QĐ-UB của Chủ tịch UBND huyện Cẩm xuyên ra đời.

Tuy nhiên, ở Hà Tĩnh, sau khi loại văn bản pháp quy này (Quyết định đền bù) ra đời còn phải có ý kiến của Hội đồng đền bù cấp tỉnh theo tinh thần Kế hoạch 262/KH-UBND, ngày 18/8/2016 của UBND tỉnh Hà Tĩnh thì người dân mới đủ điều kiện nhận tiền đền bù.

Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Đức Nhân, thành viên Hội đồng đền bù tỉnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp PTNT Hà Tĩnh phụ trách Thủy sản cho biết: Để đảm bảo tính xác thực, khách quan trong việc đền bù, theo tinh thần Kế hoạch 262/KH-UBND quy định phải có kết quả thẩm tra, xác nhận của Hội đồng thẩm tra, đánh giá thiệt hại cấp tỉnh và được UBND tỉnh phê duyệt giá trị thiệt hại mới đủ điều kiện chi trả. “Tất cả các suất đền bù sự cố môi trường biển thời gian qua trên địa bàn Hà Tĩnh đều thực hiện nghiêm KH 262 mà không gây ách tắc, khó khăn nào. Riêng dự án nuôi cá mú ở HTX Viết Hải (Cẩm Dương - Cẩm Xuyên), sau khi tiến hành thẩm tra, Hội đồng xét thấy có một số ý kiến của UBND huyện Cẩm Xuyên không rõ ràng mâu thuẫn nhau, nên đề nghị Hội đồng đền bù huyện Cẩm xuyên giải trình làm rõ. Tuy nhiên, đến thời điểm này Hội đồng đền bù tỉnh vẫn chưa nhận được phản hồi từ UBND huyện Cẩm xuyên”, ông Nhân nói.

Về vấn đề này, Phó Chủ tịch UBND huyện Cẩm Xuyên Lê Ngọc Hà cho biết: UBND huyện đã nhận được văn bản đề nghị soát xét, xác định lại một số vấn đề của Hội đồng đền bù tỉnh. Thế nhưng, đến thời điểm này chủ đầu tư không cung cấp được các số liệu liên quan.

Khi được hỏi về tính pháp lý hồ sơ đền bù cho HTX Viết Hải do Hội đồng đền bù huyện xác lập, Phó Chủ tịch UBND huyện Cẩm Xuyên Lê Ngọc Hà khẳng định: “Việc xác lập hồ sơ đền bù thiệt hại do sự cố môi trường ở HTX Viết Hải được thực hiện một cách kịp thời, khách quan, chính xác theo tinh thần các văn bản của tỉnh và Trung ương. Tuy nhiên, dự án này do Sở Nông nghiệp PTNT quản lý nên tất cả số liệu quá trình sản xuất ở đây chúng tôi nhận từ Sở Nông nghiệp PTNT…”

Qua đây chúng tôi xin gửi về các cấp, các ngành tỉnh Hà Tĩnh và huyện Cẩm xuyên lời than của ông chủ HTX Viết Hải: “Suốt 4 năm qua, chúng tôi đã phải chạy đôn chạy đáo hết huyện đến tỉnh, nay thì bổ sung giấy tờ này, mai lại giấy tờ khác. Chúng tôi khẳng định và cam kết tất cả các hồ sơ tài liệu đều được đáp ứng đầy đủ đúng quy định của Thủ tướng chính phủ cũng như các Bộ nghành Trung ương vì chúng tôi làm thật, thiệt hại thật. Từ giấy tờ kê khai Hải quan nhập khẩu con giống, đến nhật ký ao nuôi ghi rõ chi tiết số lồng số con giống hàng ngày,  kể cả việc tiêu hủy cá cũng có biên bản, hình ảnh hẳn hoi. Thế nhưng, không hiểu vì sao đến nay HTX vẫn không được nhận tiền đền bù, cũng không nhận được câu trả lời cụ thể là vướng mắc sai sót ở đâu. Thật ngao ngán!”

Hiền Lương – Khôi Nguyên