Đề án Hoàn thiện hệ thống định mức, giá xây dựng là cuộc cách mạng trong quản lý đầu tư xây dựng

Đề án Hoàn thiện hệ thống định mức, giá xây dựng được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 2038/QĐ-TTgngày 18/12/2017. Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, Đề án đưa vào thực hiện là cuộc cách mạng trong quản lý đầu tư xây dựng, sẽ góp phần nâng cao quản lý các dự án công, hạn chế đội vốn, nâng cao năng suất ngành Xây dựng, tạo được thị trường xây dựng minh bạch, cạnh tranh, chống thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng…

Những hạn chế bất cập của hệ thống đơn giá định mức hiện nay

Hệ thống định mức và giá xây dựng hiện nay quản lý theo phương thức một mô hình chuẩn, và như vậy nó hoàn toàn không phù hợp với đặc điểm của công trình xây dựng là những công trình có điều kiện và năng suất khác nhau. Trong khi đó yêu cầu của quản lý nhà nước là phải bảo đảm tính công bằng, tính đúng, tính đủ. Và đặc biệt là bây giờ yêu cầu phải phù hợp với cơ chế thị trường. Định mức hiện nay của chúng ta dẫn đến một số bất cập. Ví dụ, cơ chế của chúng ta là theo cơ chế tự thanh tự chi, vì vậy chúng ta cho thanh toán với mọi loại công nghệ, và qua thực tế nhiều dự án thường áp dụng những mức có công nghệ lạc hậu để tính toán, do vậy làm tăng chi phí. Rồi cơ chế của chúng ta là cơ chế Nhà nước công bố định mức để chủ đầu tư tham khảo cũng như tư vấn giúp chủ đầu tư tham khảo trong việc xác định đơn giá dự toán. Và trong thực tế cũng vì cái tham khảo đó, mà nhiều chủ thể cũng đã sử dụng những định mức lạc hậu và có xu hướng làm tăng chi phí.

Mặt khác, chính các quy định hiện hành cũng làm khó cho doanh nghiệp như ông Nguyễn Văn Hùng – Phó tổng giám đốc LILAMA đã phát biểu, Trong quá trình làm tổng thầu các nhà máy nhiệt điện DN gặp nhiều khó khăn do định mức đơn giá gây ra. Các công trình này DN đều áp dụng các bộ định mức, các giá, đơn giá của nhà nước. Điển hình nhất là nhà máy nhiệt điện Sông Hậu 1, LILAMA phải áp dụng song song 2 bộ định mức; các bộ định mức do BXD ban hành chủ yếu lại chỉ là định mức xây dựng các công trình dân dụng, nhà ở, rất thấp so với mức của các công trình công nghiệp có tính chất phức tạp như nhà máy nhiệt điện. Bộ Công thương lại có một số định mức áp dụng cho các nhà máy nhiệt điện, tuy nhiên nó không đầy đủ và có từ rất lâu rồi. Đơn cử khâu lắp đặt kết cấu thép cho nhà tuabin, theo đơn giá của Bộ Xây dựng thì định mức lắp đặt này rất thấp bởi chỉ tính mức kết cấu thép cho các công trình đơn giản, nhà xưởng thông thường, trong khi đối với nhà máy nhiệt điện rất khó thực hiện nên phải huy động cẩu lớn 200-300 tấn thay vì cái cẩu chỉ có 30 – 50 tấn để làm những nhà tiền chế, như vậy chi phí khác nhau rất nhiều. Nếu vẫn áp dụng định mức để lắp đặt nhà tiền chế, nhà xưởng thông thường vào làm thì chắc chắn DN sẽ bị lỗ. Ngoài ra còn có đơn giá sơn cho nhà máy nhiệt điện, hiện giá quy định các loại sơn hết sức thông thường mà trong nước có thể sản xuất, tuy nhiên sơn cho nhà máy nhiệt điện rất đặc thù, bảo đảm chống ăn mòn trong điều kiện môi trường khắc nghiệt nên phải nhập khẩu. Trong khi đó đơn giá theo quy định hiện hành không bằng một nửa giá sơn thực tế...

Ngoài ra còn rất nhiều các bất cập khác cần phải khắc phục ngay như cần quản lý giá theo cơ chế thị trường theo từng công trình cụ thể, ví dự giá 1 tấn xi măng khác với 10 tấn và rất khác so với 100 tấn. Nếu hướng dẫn theo 1giá thì dự án nào có skhối lượng ít thì thiếu chi phí, dự án nào có khối lượng nhiều thì thừa chi phí. Về chi phí nhân công hiện nay chỉ phân ra 2 phương án đơn giá mà chênh lệc nhau cũng chỉ 13%. Trong khi thực tế thị trường có tới 50 loại nhân công và đơn gái cao nhất với thấp nhất chênh lệch nhau 600-700%. Phương pháp xác định chi phí xây dựng chung cũng vậy. Trước xác định theo mô hình chuẩn, còn bây giờ yêu cầu xác định theo cơ chế thị trường. Chúng ta đi điều tra chi phí chung của tất cả các doanh nghiệp, để đưa ra được list chi phí chung cho phù hợp nhất. Để đảm bảo nguyên tắc những công nghệ lạc hậu, những mô hình quản lý lạc hậu buộc phải thay đổi để đáp ứng mức trung bình để thắng thầu và có việc làm. Và đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp, những người có trình độ quản lý, kỹ thuật quản lý có công nghệ mới vào trong ngành xây dựng và sẽ thúc đẩy ngành xây dựng phát triển. Và còn một bất cập nữa đó là hiện nay chúng ta thiếu cơ sở dữ liệu để phục vụ thông tin cho quản lý. Mà thông tin cho quản lý này là một yêu cầu rất quan trọng. Vì vậy cơ sở dữ liệu này làm sao để đáp ứng được yêu cầu quản lý để chúng ta dự đoán được tương lai, chúng ta đánh giá được quá

Nhiệm vụ chính của Đề án

Mục tiêu chính của Đề án là đảm bảo nguyên tắc tính đúng, tính đủ, phù hợp với cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế. Làm được điều đó sẽ nâng cao hiệu quả đầu tư của các dự án và tạo thị trường xây dựng cạnh tranh, minh bạch góp phần chống thất thoát lãng phí.

Từ mục tiêu đó, Đề án có 5 nhiệm vụ lớn. Trước tiên là rà soát lại hệ thống định mức cũ. Bộ Xây dựng đã rà soát hơn 14.000 định mức. Trong đó loại bỏ 1.000 định mức lạc hậu, xây dựng được hơn 2.000 định mức mới và điều chỉnh gần 3.000 định mức về chỉ số.

Thứ 2, là xây dựng lại toàn bộ phương pháp xây dựng định mức và giá xây dựng mới. Tức là các phương pháp chúng ta phải theo thị trường vì trước kia các phương pháp cũ chưa phù hợp với thị trường, những hệ thống định mức đấy từ thời bao cấp, bao cấp thì ngược với thị trường.

Thứ 3, sau khi xác định được phương pháp mới đấy chúng ta tiến hành xây dựng lại hệ thống định mức và giá xây dựng mới theo phương pháp mới, tức là phương pháp theo thị trường, tức là mọi thông tin xuất phát từ thị trường. Chúng ta phải thay đổi cơ chế đấy- có cơ chế khuyến khích cho việc sáng tạo trong ngành Xây dựng

Nhiệm vụ thứ 4 của Đề án là xây dựng được hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý vì cơ sở dữ liệu là một công cụ vô cùng quan trọng, nó góp phần cho việc lập, thẩm định phê duyệt, thực hiện và đặc biệt là khi chúng ta công khai nó là định hướng của nhà nước đối với dự án khác, tức là nó tạo ra thị trường công khai minh bạch, góp phần rất tốt cho việc thực hiện dự án cũng như phòng chống tham nhũng.

Điểm mới thứ 5 là về cơ chế quản lý. Cơ chế quản lý định mức và giá mới là nhà nước chủ động. Sau khi chúng ta xây dựng hệ thống định mức mới, sẽ phải rà soát thường xuyên . Nếu có cơ chế đối với những công nghệ mới thì nhà nước cho phép áp dụng ngay chứ không phải thỏa thuận như hiện nay nữa. Chỉ cần thông tin, thông báo để nhà nước biết có công nghệ đấy, để cơ quan quản lý nhà nước bổ sung vào hệ thống định mức mới. Việc quản lý sẽ thuận lợi hơn rất nhiều do cải cách được thủ tục hành chính. Và đương nhiên những cơ chế và việc làm như vậy sẽ tạo một thị trường xây dựng thông thoáng minh bạch, sát với thị trường.

Tác động lớn đến hoạt động đầu tư xây dựng

Định mức và giá xây dựng bao gồm các đơn giá, giá dự toán, giá gói thầu, giá của dự án có ảnh hưởng rất lớn đến việc thực hiện dự án. Bởi vì, tất cả mọi thứ cuối cùng đều quy về tiền. Với chi phí tính đúng tính đủ và sát với thực tế, doanh nghiệp trên cơ sở của mình sẽ bỏ giá của doanh nghiệp cạnh tranh gần với giá của nhà nước, thì việc thực hiện dự án nó sẽ tốt từ khâu lập, thẩm định, đều thuận lợi không còn vênh giữa thực tiễn và nhà nước. Đẫn đến tốt trong khâu lựa chọn nhà thầu, tức là nó không bị tình trạng giá thầu bị tụt đi mấy chục % hay bị tăng lên mấy chục % như trong thời gian vừa qua. Rồi không có tình trạng khi điều chỉnh giá hợp đồng thì chủ đầu tư với nhà thầu đổ lỗi cho nhau để kéo dài thời gian dự án. Khi thanh tra, quyết toán sau này nó không còn cái vênh mà doanh nghiệp vất vả để giải trình. Vì vậy, hiệu quả của Đề án này có tác động rất lớn đến hoạt động đầu tư xây dựng và nó chắc chắn góp phần đẩy nhanh tiến độ của và nâng cao chất lượng dự án. Nó sẽ làm cho thị trường cạnh tranh lành mạnh hơn, mang lại hiệu quả đầu tư tốt hơn.

Theo Đề án này, định mức và giá xây dựng sẽ công khai, xây dựng một cơ sở dữ liệu đầy đủ để phục vụ công tác quản lý nhà nước cũng như công khai cho tất cả mọi người để biết, bao gồm cả trong nước và quốc tế, để biết được giá xây dựng Việt Nam như vậy để mà người ta tiến hành và xác định giá của người ta để dự thầu. Và đặc biệt là người ta nghiên cứu thị trường của mình và người ta cũng tham gia vào thị trường của mình, cũng như mình hội nhập với quốc tế. Đấy là điều kiện rất tốt để triển khai dự án của chúng ta. Cũng như việc kêu gọi đầu tư nước ngoài đến đầu tư dự án công để tăng khả năng cạnh tranh. Như vậy sẽ mang lại lợi ích cho dự án đầu tư công tốt hơn.

P.V