Nguyên liệu thay thế trong sản xuất vật liệu xây dựng

Đăng lúc 11/5/2018 12:00:00 AM

Trong quá trình tiến hóa, phát triển của loài người, trong quá trình lao động sản xuất, đời sống sinh hoạt, con người luôn coi trọng tính truyền thống, gốc rễ. Tuy nhiên xã hội ngày càng phát triển, dân số tăng lên gấp bội, nhu cầu xã hội, tiêu dùng sản phẩm cũng theo đó tăng lên, nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn dần, cách mạng khoa học kỹ thuật bùng nổ, giải quyết và vượt qua mọi rào cản. Nhờ sự bùng nổ của cách mạng khoa học công nghệ mà mọi ngành sản xuất đều thay đổi, trong đó có công nghệ sản xuất vật liệu xây dựng. Loài người ngày càng tiến sâu trên con đường sử dụng phế thải làm nguyên liệu thay thế cho nguyên liệu tự nhiên truyền thống. Sự thay đổi đó là một hàm số với nhiều biến số nhưng lại dựa trên cái gốc ban đầu, đó là bản chất, là thành phần hóa học, thành phần khoáng và các tính chất cơ, lý, hóa mà sản phẩm cần có. Nguyên liệu thay đổi chỉ là sự thay đổi phương tiện mà cuối cùng vẫn tạo ra cái gốc ban đầu, cái mang tính bản chất.

Có thể nói, việc thay thế nguyên liệu trong sản xuất vật liệu xây dựng xảy ra ở mọi lĩnh vực, từ sản xuất vật liệu xây, sản xuất gốm sứ Ceramic, xi măng, kính xây dựng đến các loại vật liệu xây dựng cao cấp, vật liệu trang trí nội ngoại thất mà công nghệ mới sáng tạo trong những thập niên gần đây.

Sàn nhựa giả gỗ được sử dụng rất nhiều trong trang trí nội thất 

Chắp cánh cho việc sử dụng nguyên liệu xấu, phế thải… thay thế nguyên liệu truyền thống, nguyên liệu chủ yếu có nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc tài nguyên khoáng sản là công nghệ. Sự phát triển của khoa học công nghệ là điều kiện tiên quyết tạo nên cuộc cách mạng nguyên liệu. Trong bất cứ các lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng và vật liệu trang trí nội ngoại thất đều chứng kiến những bước tiến vũ bão, thần tốc của công nghệ. Công nghệ đã biến không thành có, biến khó thành dễ, biến những nguyên liệu “bỏ đi” thành nguyên liệu tốt để cho ra sản phẩm có chất lượng cao, thân thiện môi trường.

Nếu công nghệ là cơ sở, là điều kiện tiên quyết cho cuộc cách mạng nguyên liệu đầu vào sản xuất vật liệu xây dựng (VLXD) thì yêu cầu bảo vệ môi trường và tăng sức cạnh tranh về giá, sức cạnh tranh của sản phẩm là động lực. Động lực của việc thay thế nguyên liệu sản xuất lúc đầu tưởng như chỉ là phong trào, chuyển thành nhận thức của nhà sản xuất và sau đó trở thành quyết tâm và mang tính sống còn.

Một điều cũng thật dễ hiểu là nguồn nguyên liệu sản xuất truyền thống ngày càng cạn kiệt, điều kiện khai thác tài nguyên ngày càng khó khăn, các yêu cầu về bảo vệ môi trường ngày càng nghiêm ngặt, chi phí ngày càng tăng cao.

Một trong những nguồn nguyên liệu thay thế trong sản xuất VLXD là các loại phế thải của các ngành công nghiệp khác, các rác thải từ nhiều nguồn khác nhau. Chúng được sử dụng làm nguyên liệu ban đầu tham gia vào các công đoạn sản xuất hoặc làm phụ gia ở những công đoạn cuối của quá trình sản xuất và chế tạo.

Những viên gạch xây nhà được làm từ 15 tấn chất thải bao gồm gốm sứ, thủy tinh và đất sét

Cùng với việc sử dụng năng lượng tái tạo, việc sử dụng nguyên liệu thay thế đã nâng tầm của ngành sản xuất VLXD thành một ngành có sự đóng góp to lớn, giải quyết những bức xúc của xã hội, góp phần bảo vệ môi trường cho nhiều ngành công nghiệp và xã hội.

Việc sử dụng nguyên liệu thay thế trong sản xuất VLXD ở các nước có khác nhau. Ngoài việc đầu tư đổi mới công nghệ, nhận thức, chủ trương của Nhà nước, của doanh nghiệp cũng khác nhau, và còn phụ thuộc vào nguồn phế liệu, phế thải và chính sách quốc gia. Cùng một loại phế liệu, ví dụ như xỉ hạt lò cao làm phụ gia hoạt tính trong sản xuất xi măng, thay thế các phụ gia từ thiên nhiên, có nước gọi là sản phẩm phụ của ngành sản xuất gang, ở Việt Nam thì gọi là phế liệu. Có nước người sử dụng phế thải, rác thải phải bỏ tiền ra mua, có nước thì Nhà nước còn hỗ trợ thêm tiền cho người sử dụng.

Ở Việt Nam, các chủ trương chính sách của Nhà nước ủng hộ việc tái sử dụng phế liệu, phế thải, rác thải làm nguyên liệu, nhiên liệu thay thế nhưng chế tài chưa hoàn chỉnh, người sử dụng phải bỏ tiền mua và phải thương thảo với người có nguồn phế thải, rác thải và giá cả cũng không duy trì ổn định, gây khó cho người sản xuất. Các chính sách về lưu thông vẫn chưa minh bạch, ách tắc. Tuy vậy, việc sử dụng nguyên liệu thay thế, đặc biệt là từ phế thải, phế phẩm đã diễn ra trên diện rộng và ngày càng phát triển ở hầu hết các lĩnh vực VLXD, như trong sản xuất xi măng sử dụng nhiều loại phế thải, nổi bật là xỉ hạt lò cao, cho nhiệt điện… trong sản xuất vật liệu xây cũng diễn ra trên diện rộng như sử dụng đá mạt, nguồn phế thải của công nghiệp sản xuất cốt liệu bê tông để làm gạch xi măng, gạch bê tông hay sử dụng đất đồi, đất bãi ven sông thay thế cho đất sét dẻo, đất canh tác, đồng thời sử dụng các phế thải xây dựng, gạch vỡ của các nhà máy sản xuất gạch nung, của các công trình xây dựng phá dỡ… Ngành kính xây dựng cũng sử dụng nhiều phế thải với hàm lượng thay thế cao, các loại vật liệu Composite thì sử dụng rất nhiều loại phế thải…

Vật liệu lát ngoài trời 

Rõ ràng, sử dụng nguyên liệu thay thế từ các nguồn khác nhau, trong đó có phế liệu, phế thải, cùng với sử dụng năng lượng tái tạo tạo nên một cuộc cách mạng trong sản xuất nói chung và sản xuất VLXD nói riêng. Đây là con đường phát triển tất yếu, lâu dài, mãi mãi.

Quang Hà