Chiến lược phát triển xi măng Việt Nam

Đăng lúc 5/21/2019 12:00:00 AM

Trong lịch sử phát triển của mình, xi măng Việt Nam chưa từng xây dựng chiến lược mà Nhà nước điều hành phát triển ngành xi măng theo các quy hoạch phát triển công nghiệp xi măng theo từng thời kỳ, được phân đoạn 5 năm.

Nhà máy xi măng Hà Tiên 

Nhờ có các quy hoạch phát triển mà xi măng có bước tiến rõ rệt, đánh giá được thành quả, rút ra được các bài học kinh nghiệm. Việt Nam, từ một nước nhập khẩu xi măng, clinker triền miên, hàng năm cứ đến dịp cuối xuân, đầu hạ là lúc nhu cầu xi măng cho xây dựng tăng cao, các cơn sốt nóng, thiếu xi măng luôn rình rập. Sốt xi măng đồng nghĩa với thiếu nguồn cung, giá cả tăng cao, thị trường chao đảo khôn lường.

Thông qua quy hoạch phát triển xi măng, sự cố gắng vào cuộc của đông đảo đội ngũ doanh nghiệp, doanh nhân, xi măng Việt Nam đã có bước phát triển dài trong hơn một thập kỷ qua. Xuất phát từ một ngành xi măng nhỏ bé về quy mô, công nghệ lạc hậu trong khi nhu cầu thị trường nội địa luôn lớn hơn năng lực cung cấp, vì vậy các quy hoạch phát triển xi măng là các quy hoạch kêu gọi đầu tư. Kêu gọi đầu tư khi mà doanh nghiệp còn quá nhỏ, năng lực tài chính eo hẹp, năng lực thị trường chưa đủ, nguồn nhân lực chưa được đào tạo thì làm sao dám nghĩ đến đầu tư lớn, công nghệ cao. Chính cách đầu tư đó đã tạo ra một ngành xi măng chẳng giống nước nào. Số lượng nhà đầu tư, chủ doanh nghiệp sản xuất xi măng quá lớn, mà quy mô nhỏ, tổng công suất so với số lượng nhà đầu tư thì quá bé. Tuy nhiên, nhận thức là quá trình, doanh nghiệp vừa làm vừa trưởng thành và đến nay đã xuất hiện một số doanh nghiệp lớn, đã làm chủ công nghệ và sức cạnh tranh của xi măng Việt Nam đã ngày càng mạnh lên. Trong chính những năm khó khăn, khi mà xi măng Việt Nam chỉ trông cậy vào xi măng nhà nước thì quy hoạch phát triển xi măng theo Quyết định 108/CP-TTg của Thủ tướng Chính phủ năm 2005 là quy hoạch xã hội hóa đầu tư xi măng, mở đường cho một thời kỳ phát triển mới của xi măng Việt Nam, và chỉ sau 5 năm xi măng Việt Nam đã tự sản xuất đủ nhu cầu tiêu thụ trong nước và dành một phần cho xuất khẩu. Khi cơ chế thị trường, khi hội nhập quốc tế ngày càng sâu và nhiều yếu tố khác nữa cho thấy Quy hoạch này đã hoàn thành sứ mệnh, giai đoạn kêu gọi đầu tư sản xuất xi măng cũng đã kết thúc. Luật Quy hoạch mới không bao gồm các quy hoạch phát triển ngành nghề nữa. Tuy nhiên, việc định hướng phát triển và quản lý ngành cũng vẫn cần có công cụ và chiến lược phát triển là cách định hướng tốt nhất.

Thông nhất địa điểm xây dựng Xi măng Hoàng Mai 2

Đồng thuận với đề xuất của Bộ Xây dựng , Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Xây dựng chủ trì xây dựng chiến lược phát triển ngành Vật liệu xây dựngViệt Nam, trong đó có chiến lược phát triển xi măng. Điều đáng nói là Chính phủ có Nghị định quy định các nội dung, trình tự lập quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng, quy hoạch phát triển xi măng nhưng cho đến hiện nay chưa có văn bản hướng dẫn về trình tự, nội dung xây dựng chiến lược bao gồm các nội dung mang tính lâu dài, chỉ ra những nội dung mà ngành cần đạt đến theo từng giai đoạn và cho một thời gian khá dài trong tương lai. Từ nội dung của chiến lược, sẽ hình thành nội dung quy hoạch với các bước đi cụ thể để thực hiện chiến lược trong từng thời gian ngắn. Trước đây, khi xây dựng quy hoạch mà không có chiến lược dẫn đường thì việc xây dựng triển khai quy hoạch đã khó, nay chỉ xây dựng chiến lược mà không có quy hoạch triển khai ý tưởng của chiến lược thì nội dung chiến lược cần phải cụ thể hơn mới điều hành, quản lý phát triển ngành được, bản thân doanh nghiệp cũng căn cứ vào chiến lược để hoạch định phát triển cho doanh nghiệp mình. Điều chắc chắn là chiến lược không có quy hoạch kèm theo phải có nội dung khác với chiến lược mà sau đó được cụ thể hóa bằng quy hoạch. Đây chính là mối quan tâm của việc xây dựng chiến lược lần này. Nội dung chiến lược lần này sẽ  đưa ra các mục tiêu, giải pháp để xây dựng xi măng Việt Nam phát triển trở thành một ngành công nghiệp mạnh, có sức cạnh tranh cao, thân thiện môi trường, theo hướng cac-bon thấp, phát triển bền vững. Chiến lược sẽ phân chia con đường phát triển theo các chặng, theo tiến trình chiến lược phát triển của nền kinh tế. Một điều đặc biệt quan tâm của chiến lược lần này là ngoài việc nêu lên các công việc cần tiến hành trong tương lai, cần đặt ra các vấn đề mà xi măng Việt Nam sẽ không được làm. Đó là các khu vực, địa điểm không được đầu tư phát triển xi măng, các quy mô dây chuyền, các loại công nghệ không được đầu tư và các chỉ tiêu kỹ thuật không được phép vận hành, không cho phép các doanh nghiệp năng lực yếu kém đầu tư phát triển xi măng, cũng như các cơ sở sản xuất yếu kém sẽ phải đầu tư cải tạo, nâng cấp hoặc chuyển hướng phát triển.

Về tổng thể, chiến lược phát triển xi măng sẽ chỉ ra con đường, mục tiêu mà xi măng sẽ đạt tới, các giải pháp cơ bản làm cho xi măng Việt Nam phát triển hài hòa các lợi ích kinh tế, xã hội, môi trường, doanh nghiệp sẽ định hướng cho mình theo các chặng đường phát triển mà đất nước lựa chọn, theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước.

Nguyễn Quang Cung